Owady pożyteczne w rolnictwie
Owady pożyteczne, w tym zapylacze oraz naturalni wrogowie szkodników, odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu ekosystemów i produkcji rolniczej. Dzięki ich działalności możliwe jest skuteczne zapylanie wielu gatunków roślin oraz naturalne ograniczanie liczebności szkodników, co przekłada się na wyższe i lepszej jakości plony.
W ostatnich latach obserwuje się jednak wyraźny spadek liczebności wielu gatunków owadów pożytecznych. Zjawisko to jest związane z licznymi czynnikami, takimi jak intensyfikacja rolnictwa, utrata siedlisk, postępująca urbanizacja, zanieczyszczenie środowiska, zmiany klimatyczne oraz coraz częstsze występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Istotny wpływ na populacje owadów pożytecznych mogą mieć również zabiegi ochrony roślin, zwłaszcza niewłaściwie stosowane środki chemiczne. Dlatego tak ważne jest prowadzenie działań rolniczych w sposób odpowiedzialny i uwzględniający potrzeby organizmów pożytecznych.
Ochrona i wspieranie owadów pożytecznych sprzyja bioróżnorodności, stabilności środowiska oraz naturalnemu ograniczaniu liczebności szkodników upraw.
Biedronka siedmiokropka (Coccinella septempunctata)
Chrząszcz z rodziny biedronkowatych (Coccinellidae). Drapieżne są zarówno larwy, jak i owady dorosłe. Żywi się przede wszystkim mszycami, ale także pluskwiakami, larwami muchówek, młodymi stadiami larwalnymi niektórych motyli i chrząszczy. Larwa zjada znacznie więcej mszyc niż dorosły chrząszcz – nawet do 600 osobników w ciągu swojego życia!
Złotook pospolity (Chrysopa carnea)
Drapieżna sieciarka z rodziny złotookowatych (Chrysopidae). Naturalny wróg mszyc – bardzo ceniony przez sadowników i ogrodników. Dorosłe osobniki odżywiają się nektarem i spadzią mszyc, żarłoczne są tylko larwy, które oprócz mszyc zjadają m.in. przędziorki i larwy zwójek. Na zimę złotook często szuka schronienia w naszych domach.
Trzmiel ziemny (Bombus terrestris)
Błonkówka z rodziny pszczołowatych (Apidae). Jest bardzo cenionym zapylaczem roślin. Potrafi oblatywać kwiaty w niższych temperaturach niż pszczoła, wprawiając je w wibrację, dzięki której otwierają się pylniki niektórych roślin. Skutecznie działa pod osłonami (w szklarniach, tunelach). Jest jednym z najskuteczniejszych zapylaczy pomidorów.
Omomiłek szary (Cantharis fusca)
Chrząszcz z rodziny omomiłkowatych (Cantharidae). Drapieżna jest zarówno larwa, jak i owad dorosły. Najczęściej żywi się mszycami, ale także gąsienicami oraz jajami innych szkodliwych owadów: chrząszczy, błonkówek i motyli. Odżywia się również pyłkiem i nektarem kwiatów, często widywany jest na roślinach z rodziny baldaszkowatych.
Bzyg prążkowany (Episyrphus balteatus)
Muchówka z rodziny bzygowatych (Syrphinae). Jest bardzo ważnym zapylaczem roślin. Samice składają jaja w pobliżu dużych kolonii mszyc, na które skutecznie polują beznogie, drapieżne larwy bzyga. Mogą one stanowić sporą konkurencję dla mszycożernych biedronek. Żarłoczna larwa w ostatnim stadium rozwoju zjada około 120 mszyc dziennie.
Pszczoła miodna (Apis mellifera)
Błonkówka z rodziny pszczołowatych (Apidae). Znakomity zapylacz roślin. Od jej pracy zależy wysokość plonów przede wszystkim roślin sadowniczych, rzepaku, a także licznych gatunków warzyw i owoców. Z nektaru kwiatowego, którym się żywi, produkuje m.in. miód, pyłek, pierzgę, propolis, wosk i mleczko pszczele.
Rączyca rdzawa (Tachina fera)
Pasożytnicza muchówka z rodziny rączycowatych (Tachinidae). Owady dorosłe odżywiają się nektarem, dlatego chętnie oblatują kwiaty, zapylając jednocześnie rośliny. Pasożytniczy tryb życia prowadzą wyłącznie larwy – atakują gąsienice wielu gatunków szkodliwych motyli, głównie sówkowatych oraz brudnic, czasami także chrząszczy i błonkówek.
Skorek pospolity (Forficula auricularia)
Owad z rodziny skorkowatych (Forficulidae). Najłatwiej można go spotkać w zacienionych kryjówkach. Chociaż jest wszystkożerny, prowadzi przede wszystkim drapieżny tryb życia. Skutecznie ogranicza liczebność kolonii mszyc. Zjada także jaja i młode larwy innych szkodliwych owadów, m.in. stonki ziemniaczanej i motyli sówkowatych. Z tego powodu zasługuje na miano owada pożytecznego.
Błyszczek elegancik (Deraeocoris ruber)
Drapieżny pluskwiak z rodziny tasznikowatych (Miridae). Powszechnie występuje na różnych krzewach i roślinach zielnych. Skutecznie ogranicza liczebność populacji niektórych szkodników. Przeważnie atakuje małe i powolne ofiary. Żywi się głównie mszycami, ale nie gardzi też innymi pluskwiakami oraz małymi gąsienicami.
Tęcznik złocisty (Calosoma auropunctatum)
Chrząszcz z rodziny biegaczowatych (Carabidae). Ruchliwy i żarłoczny drapieżnik należący do grupy najefektywniejszych owadów pożytecznych. Istotnie ogranicza liczebność szkodników roślin. Poluje na gąsienice wielu szkodliwych motyli, głównie sówkowatych, do których należą m.in. rolnice. Odżywia się również larwami chrząszczy i błonkówek.
Zbrojec dwuzębny (Picromerus bidens)
Pluskwiak z rodziny tarczówkowatych (Pentatomidae). Spotykany w bardzo różnych siedliskach, głównie na drzewach liściastych, bylinach i niektórych krzewach. Gatunek drapieżny, wyposażony w silną kłujkę, która ułatwia mu skuteczne polowanie na znacznie większe od siebie ofiary. Atakuje duże gąsienice motyli, larwy chrząszczy oraz inne stawonogi.
Świtezianka dziewica (Calopteryx virgo)
Ważka z rodziny świteziankowatych (Calopterygidae). Można ją spotkać głównie nad wodą, w pobliżu stawów i jezior. Tak jak wszystkie ważki jest bardzo aktywnym drapieżcą. Atakuje w locie m.in. błonkówki, motyle i chrząszcze – głównie owady występujące najliczniej, dlatego odgrywa ważną rolę w ograniczaniu liczebności wielu masowo występujących szkodników.

Projekt realizowany w ramach Dotacji Celowej MRIRW na 2026
Obszar 1: Ochrona roślin oraz ograniczanie zagrożeń związanych z rozprzestrzenianiem się organizmów kwarantannowych i stosowaniem
środków ochrony roślin.
Zadanie 1.3: Prowadzenie internetowej Platformy Sygnalizacji Agrofagów
Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy
Ulica: Władysława Węgorka 20
60-318 Poznań
tel. +48 61 864 90 75
fax +48 61 864 91 20