Platforma Sygnalizacji Agrofagów - Online Pest Warning System

MSZYCE

Gatunki

Mszyce na zbożach zasiedlają głównie nadziemne części roślin, a także lokalnie występują na korzeniach ale szkodliwości tych gatunków dotychczas nie zbadano. 
Na liściach, łodygach i kłosach wszystkich zbóż pospolicie występują:

Mszyca czeremchowo-zbożowa – Rhopalosiphum padi (L.)
Mszyca zbożowa – Sitobion avenae (F.)
Mszyca różano-trawowa – Metopolophium dirhodum (Walk.)
tylko dwa pierwsze wymienione gatunki należą do głównych szkodników roślin zbożowych.

Cykl biologiczny - MSZYCA ZBOŻOWA

Systematyka

Typ: Stawonogi – Arthropoda
Gromada: Owady – Insecta
Rząd: Pluskwiaki równoskrzydłe – Homoptera
Podrząd: Mszyce – Aphidodea
Rodzina: Mszycowate – Aphidiadae
Gatunek: Mszyca zbożowa – Sitobion avenae (F.)

Opis i biologia gatunku

Mszyca zbożowa jest owadem koloru żółtozielonego, zielonego lub czerwonobrązowego do prawie czarnego o długości ciała 2,0-3,3mm, którego czułki osiągają długość ¾ ciała i odnóży.

Zimują bezpłciowe larwy, osobniki dorosłe, rzadziej jaja. Jaja zimowe składane są na trawach, samosiewach, jak również na zbożach ozimych. Wczesną wiosną wylęgają się larwy, które przeobrażają się w bezskrzydłe założycielki rodu i dają początek następnym pokoleniom (do czternastu w jednym roku). W okresie wczesnego lata populacja na zbożach wzrasta na skutek migracji mszyc uskrzydlonych z roślin nieuprawnych i wcześnie dojrzewających zbóż.

Gatunek ten występuje zazwyczaj liczniej po wykłoszeniu się zbóż, opanowując głównie kłosy, w mniej licznych koloniach w porównaniu z mszycą czeremchowo-zbożową. Pod koniec dojrzałości mlecznej zbóż, uskrzydlone osobniki tego gatunku przelatują na kukurydzę i trawy. Późną jesienią po kopulacji z bezskrzydłymi samcami samice jajorodne składają jaja na zimowanie.

Mszyca ta wydziela spadź, na której rozwijają się pleśnie co obniża jakość przemiałową ziarna. Gatunek ten jest wektorem łagodnych szczepów wirusa żółtej karłowatości jęczmienia. Skutki zakażenia ozimin zaobserwować można następnego roku wiosną.

Cykl biologiczny - MSZYCA CZEREMCHOWO-ZBOŻOWA

Systematyka

Typ: Stawonogi – Arthropoda
Gromada: Owady – Insecta
Rząd: Pluskwiaki równoskrzydłe – Homoptera
Podrząd: Mszyce – Aphidodea
Rodzina: Mszycowate – Aphidiadae
Gatunek: Mszyca czeremchowo-zbożowa – Rhopalosiphum padi (L.)

Opis i biologia gatunku

Dorosłe owady o długości 1,6-2,4 mm mają czarne: głowę, tułów i syfony, odwłok oliwkowozielony z brązowymi płytkami bocznymi. Larwy są koloru zielonego. Charakterystyczną cechą tego gatunku są syfony dwa razy dłuższe od ogonka z wyraźnym rozszerzeniem na końcu w kształcie kołnierzyka oraz lekko przewężony u nasady ogonek.

Jest to gatunek dwudomny. Zimuje w stadium jaj, które składane są na roślinach z rodzaju Padus spp., a szczególnie czeremsze zwyczajnej. Na żywicielu zimowym rozwijają się dwa pokolenia, przy czym drugie pokolenie jest migrujące. W maju uskrzydlone mszyce przelatują na zboża i trawy. Intensywność przelotów wzrasta, gdy średnia temperatura dobowa przekracza 15ᵒC. W tym czasie zboża znajdują się w fazie pomiędzy krzewieniem a początkiem kłoszenia. Latem rozwijają się dzieworodnie na łodygach i liściach zbóż liczne kolonie bezskrzydłych populacji mszyc, w których okresowo powstają letnie formy uskrzydlone, odbywające loty dyspersyjne, szeroko rozprzestrzeniając się w uprawach.

Na zbożach rozwija się do 12 pokoleń mszycy czeremchowo zbożowej, a każda dzieworódka może urodzić około 70 larw co tłumaczy okresowo szybki wzrost liczebności ich populacji. Jesienią pojawiają się uskrzydlone samce i samice (gynoparae), reemigrujące na gospodarza zimowego, których następnym pokoleniem po kopulacji są samice jajorodne, składające jaja na czeremsze – jest to holocykliczny typ rozwoju. Dla odbycia pełnego rozwoju biologicznego tego gatunku konieczna jest sezonowa zmiana roślin żywicielskich.

Jesienne reemigracje na czeremchę rozpoczynają się zwykle w pierwszej połowie września i trwają do pierwszych dni listopada ale uskrzydlone mszyce mogą przelecieć także na zboża ozime. Atakują wówczas młode niewykształcone rośliny przyczyniając się do osłabienia krzewienia i licznych ich wypadów. Mszyca czeremchowo-zbożowa jest wektorem chorób wirusowych i jej szkodliwość polega nie tylko na osłabieniu roślin poprzez wysysanie soków. W okresie wschodów ozimin, kiedy rośliny są najbardziej podatne na zakażenie, może przenosić wirusa żółtej karłowatości jęczmienia, a symptomy chorobowe widoczne są dopiero w późniejszej fazie rozwoju zbóż, zwykle wiosną następnego roku.

Z zimujących na czeremsze jaj wylęgają się w I połowie kwietnia założycielki rodu, z których w drugim pokoleniu rodzą się dzieworodnie uskrzydlone migrantki rozpoczynające loty zwykle w pierwszych dniach maja. W zależności od panujących warunków pogodowych w maju mogą znacznie opóźnić swoją migrację na letnie rośliny żywicielskie.

Mszyca czeremchowo-zbożowa każdego roku wyraźnie dominuje w prowadzonych w Poznaniu i na terenie RZD w Winnej Górze wieloletnich odłowach mszyc z powietrza aspiratorem Johnsona.

Objawy uszkodzeń - MSZYCA ZBOŻOWA

Mszyce wysysają soki z rozwijających się źdźbeł, ponadto osobniki uskrzydlone przenoszą choroby wirusowe. Mszyca zbożowa żeruje głównie na kłosach, powodując zmniejszenie plonu ziarna.

Występuje w mniej licznych koloniach w porównaniu z bardzo licznymi koloniami jakie tworzy mszyca czeremchowo-zbożowa. Mszyca wydziela spadź, na której rozwijają się grzyby chorobotwórcze co obniża jakość ziarna. Szkodliwe są zarówno larwy jak i postacie dorosłe rozwijające się głównie na kłosach co może doprowadzić do ubytku plonu ok. 10 dt/ha. Spada też wyraźnie masa tysiąca nasion.

Gatunek ten zdolny jest także do przenoszenia łagodnych szczepów wirusa żółtej karłowatości jęczmienia. Szkodnik ten w niektórych latach zasiedla dość licznie uprawy zbóż, a jego gradacja ściśle związana jest z okresem ich dojrzewania i zwykle załamuje się w okresie żniw.

O intensywności rozprzestrzeniania się S. avenae na rośliny żywicielskie decyduje termin i nasilenie migracji pierwszych form uskrzydlonych – zwykle na przełomie maja i czerwca, gdy średnia temperatura dobowa przekracza 16°C. Dalszy rozwój populacji mszycy zbożowej na roślinach żywicielskich w znacznym stopniu zależy od panującej pogody oraz aktywności pasożytów i drapieżców.

Powszechnie uznaje się, że wzrost temperatur w dzień do około 20°C przy braku lub niewielkich opadach deszczu istotnie wpływa na dynamikę jej rozwoju.

Objawy uszkodzeń - MSZYCA CZEREMCHOWO-ZBOŻOWA

Mszyca czeremchowo-zbożowa pojawia się w końcu lata i jesienią zwłaszcza na wcześnie wysianych oziminach, gdy rośliny zbożowe są jeszcze młode niewykształcone, często w okresie wschodów.

Wiosną atakują rośliny w fazie od krzewienia do początku kłoszenia, wysysając soki z rozwijających się roślin, powodują więdnięcie i usychanie, względnie zahamowanie ich wzrostu. Oprócz osłabienia roślin poprzez wysysanie soków i toksyczność śliny wytwarzają spadź, która jest pożywką umożliwiającą rozwój grzybów pasożytniczych na zbożach.

Ponadto istotnym aspektem obrazu szkodliwości mszyc jest ich udział w przenoszeniu wirusów chorobotwórczych, wśród których najważniejszym jest bardzo niebezpieczny wirus żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV), szczególnie dla jęczmienia i pszenicy, choć porażać może wszystkie gatunki zbóż. Największy udział w epidemiologii tego wirusa ma mszyca czeremchowo zbożowa – R. padi. Zakażenie może nastąpić zarówno jesienią tuż po wschodach, zwłaszcza wcześnie wysianych ozimin, jak również wiosną na późno sianych zbożach jarych.

Skutki zakażenia ozimin jesienią obserwujemy zwykle wiosną następnego roku. Wówczas na pszenicy, jęczmieniu i owsie następuje zahamowanie wzrostu roślin z widocznymi objawami zwijania się i przebarwiania liści, postępującymi od wierzchołka rośliny, tj.: żółknięcie liści jęczmienia, występowanie czerwono-pomarańczowych odbarwień na pszenicy oraz czerwono-purpurowych na owsie. W późniejszym okresie obserwuje się także redukcję źdźbeł kłosonośnych i wyraźne pomniejszenie kłosów w porównaniu z roślinami zdrowymi. Zakażone rośliny mają sztywne i pionowo sterczące liście, nadmiernie krzewią się i wytwarzają puste kłosy.

Szkodnik ten w niektórych latach zasiedla dość licznie uprawy zbóż, a jego gradacja ściśle związana jest z wczesnym okresem ich rozwoju. O intensywności rozprzestrzeniania się R. padi na rośliny żywicielskie decyduje termin i nasilenie migracji pierwszych form uskrzydlonych – zwykle w maju, gdy średnia temperatura dobowa przekracza +16°C. Dalszy rozwój populacji mszycy czeremchowo-zbożowej na roślinach żywicielskich w znacznym stopniu zależy od panującej pogody oraz aktywności pasożytów i drapieżców. Powszechnie uznaje się, że wzrost temperatur w dzień do około +20°C przy braku lub niewielkich opadach deszczu istotnie wpływa na dynamikę jej rozwoju.

Sygnalizacja - MSZYCA ZBOŻOWA

Sposoby ustalania terminów zabiegów chemicznych

Wyląg z jaj na trawnikach, samosiewach i zbożach ozimych następuje w połowie maja. W celu dokładnego stwierdzenia terminu wylęgu z jaj i związanego z tym pojawienia się pierwszych mszyc na zbożach (bezskrzydłe) należy rośliny (dowolnie wybrany gatunek zbóż ważny dla danego rejonu) czerpakować (co najmniej 50 uderzeń czerpaka idąc po przekątnej pola) w spodziewanym terminie wystąpienia mszyc (od połowy maja). Czerpakowanie należy powtarzać co 3-4 dni, aż do stwierdzenia pierwszych mszyc.

Terminy zwalczania i progi ekonomicznej szkodliwości

Od momentu stwierdzenia obecności mszyc podczas systematycznego czerpakowania dalsze obserwacje należy przeprowadzać już bezpośrednio na kłosach. Na wybranym gatunku zboża należy pobierać cotygodniowo, próby do analizy aż do momentu załamania się gradacji mszyc, tj. do żniw. Dzięki tym analizom uzyskać można sezonową dynamikę występowania tego gatunku i termin jego masowego pojawienia się.

1. Okres wiosenno letni
Opryskiwanie zbóż należy przeprowadzać w okresie od pełni kłoszenia do początku mlecznej dojrzałości ziarniaków (faza rozwojowa w skali BBCH 51-73), po stwierdzeniu na 100 losowo wybranych źdźbłach 5 mszyc średnio na 1 kłos.

2. Okres jesienny
Po stwierdzeniu nalotu pierwszych mszyc na zboża ozime przeprowadzić profilaktyczne opryskiwanie w celu ich zwalczania jako wektorów chorób wirusowych.

Sygnalizacja - MSZYCA CZEREMCHOWO-ZBOŻOWA

Sposoby ustalania terminów zabiegów chemicznych

Duże znaczenie dla ochrony roślin ma monitoring lotów mszyc, zwłaszcza mszycy czeremchowo-zbożowej, wykonywany przy użyciu żółtych naczyń wypełnionych wodą lub aparatów ssących pozwalających wcześnie stwierdzić ich obecność w powietrzu, a wkrótce także na uprawach zbóż.

W okresie ciepłej jesieni, decyzja o wykonaniu zabiegu zależy od ustalenia terminu nalotu pierwszych mszyc na oziminy często bardzo młode, zaledwie kilkudniowe siewki (faza rozwojowa w skali BBCH 9-11). Jesienną ocenę liczebności mszycy-czeremchowo zbożowej występującej na oziminach przeprowadzać należy przed wystąpieniem pierwszych przymrozków, a obecność mszyc można stwierdzić nacinając roślinę przy szyi korzeniowej. W tym celu należy wykopać wraz z korzeniami w różnych punktach pola po 25 roślin (pszenica, jęczmień), i nacinając rośliny należy liczyć wszystkie mszyce zarówno osobniki dorosłe jak i larwy.

Ogółem, w zależności od wielkości pola, analizujemy od 100 do 150 roślin. Wiosną ocena liczebności mszyc na plantacjach zbóż dla celów sygnalizacji powinna być prowadzona od fazy strzelania w źdźbło (skala BBCH 30). Mszyca czeremchowo-zbożowa występuje najliczniej przed kłoszeniem lub w okresie kłoszenia zbóż (faza rozwojowa w skali BBCH 49-59). Dla określenia liczebności mszyc, w zależności od wielkości pola, analizować od 100 do 150 źdźbeł w kilku punktach pola po 10 źdźbeł wybranych losowo.

Terminy zwalczania i progi ekonomicznej szkodliwości

Od momentu stwierdzenia obecności mszyc podczas systematycznego czerpakowania dalsze obserwacje należy przeprowadzać już bezpośrednio na kłosach. Na wybranym gatunku zboża należy pobierać cotygodniowo, próby do analizy aż do momentu załamania się gradacji mszyc, tj. do żniw. Dzięki tym analizom uzyskać można sezonową dynamikę występowania tego gatunku i termin jego masowego pojawienia się.

• Plantacje ozimin wysianych we wrześniu należy zapobiegawczo opryskać zaraz po zaobserwowaniu pierwszych mszyc na wschodach, co zwykle czyni się w październiku.
• Zabiegi zwalczania wykonywać również na wiosnę w okresie wystąpienia zagrożenia upraw tj. po stwierdzeniu obecności pierwszych mszyc na wszystkich gatunkach zbóż od fazy strzelania w źdźbło do fazy przed kłoszeniem (skala BBCH 30-49).
• Próg szkodliwości wg zaleceń IOR: na 100 losowo wybranych źdźbłach – 5 mszyc średnio na 1 źdźbło.

Aspirator Johnsona

Aspirator Johnsona – niezwykle pomocne urządzenie przy sygnalizacji i odławianiu mszyc. Aparat pobiera systematycznie próby zasysając duże objętości powietrza w każdych warunkach pogodowych. Jeden aspirator dobrze określa migrację mszyc w terenie w promieniu około 80 km – ma to ogromne znaczenie dla wczesnej sygnalizacji, zwłaszcza gatunków mszyc odpowiedzialnych za przenoszenie wirusów chorobotwórczych na różne uprawy. Stosuje się go głównie do kontroli lotu mszyc.

Ocena szkód - MSZYCA ZBOŻOWA

Obserwacje należy przeprowadzać w okresie po wykłoszeniu się zbóż na wszystkich zbożach ozimych i jarych, względnie na wybranym gatunku zboża – najbardziej dominującym w danym rejonie (faza rozwojowa w skali BBCH 59).

Termin przeprowadzonej obserwacji jest dostosowany do najliczniejszego występowania tego gatunku, który licznie pojawia się zazwyczaj po wykłoszeniu się zbóż, a ponadto żerująca mszyca zbożowa wydziela spadź, na której rozwijają się saprofityczne grzyby.

Metodę obserwacji należy dostosować do wielkości pola. Analizować można same kłosy, a nie całe źdźbła. Ogólnie należy kierować się zasadą, że mszyce są nierównomiernie rozprzestrzenione w polu, wobec czego należy rozpocząć kontrolowanie kłosów 2m od brzegu pola. Z pola do 1ha analizować po 25 kłosów w różnych losowo wybranych punktach, ogółem 100-150. W przypadku większej powierzchni pola zwiększyć liczbę punktów o 1 na każdy następny ha. Z powierzchni pola ponad 5ha pobierać próby po 25 kłosów z nie większej ilości punktów niż 10. Kłosy należy analizować delikatnie, tak żeby mszyce nie pospadały. Analiza polega na określeniu liczby opanowanych źdźbeł.

W przypadku mszycy zbożowej jako gatunku jednodomnego, nie odbywającego sezonowo obligatoryjnej migracji związanej z niezbędną dla swojego rozwoju zmianą żywiciela, nie dokonuje się jak w przypadku mszycy czeremchowo-zbożowej (Rhopalosiphum padi) metodycznej długoterminowej prognozy. Można jedynie poprzez analizę częstotliwości gradacji szkodnika, które obserwowane są co 4-5 lat i intensywność występowania na roślinach żywicielskich w danym roku, a głównie w oparciu o analizę warunków pogody, panujących na początku wiosny w roku następnym, ostrożnie szacować stopień zagrożenia zbóż.

Ocena szkód - MSZYCA CZEREMCHOWO-ZBOŻOWA

Obserwacje należy przeprowadzać przed kłoszeniem się zbóż (faza rozwojowa w skali BBCH 45-49), ponieważ mszyca czeremchowo-zbożowa pojawia się na zbożach wcześniej w stosunku do mszycy zbożowej i atakuje rośliny gdy są jeszcze młode.

W tym okresie na skutek wysysania soków przez mszyce obserwuje się więdnięcie i usychanie. Ponadto wprowadzona przy tym do tkanek roślin ślina zmienia ich metabolizm, zaburzając przewodzenie asymilantów i wody, co przyczynia się do zahamowanie wzrostu roślin zbożowych.

Metodę obserwacji należy dostosować do wielkości pola. Źdźbła do analizy należy pobierać 2 m od brzegu pola w kilku punktach po 25 źdźbeł, ogółem od 100 do 150 w zależności od wielkości pola. Na plantacjach powyżej 2ha należy zwiększyć liczbę punktów o 1 na każdy następny hektar. Źdźbła najlepiej wycinać u nasady korzenia albo delikatnie wyrywać żeby mszyce nie pospadały. Następnie należy określić liczbę i procent opanowanych źdźbeł.

Zalecenia

W celu sprawdzenia substancji aktywnych, które można stosować oraz zapoznać się z listą dostępnych produktów, zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki środków ochrony roślin:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie