Platforma Sygnalizacji Agrofagów - Online Pest Warning System

FUZARIOZA KOLB KUKURYDZY

Gatunki

Rośliny kukurydzy porażane są przez grzyby z rodzaju Fusarium spp. obejmującego kilkanaście gatunków.

Najgroźniejsze z nich to:

• Fusarium subglutinans
• Fusarium verticillioides
• Fusarium graminearum
• Fusarium culmorum
• Fusarium moniliformis
• Gibberella zeae

Cykl biologiczny

Systematyka

Królestwo: Grzyby – Fungi
Gromada: Ascomycota
Rząd: Hypocreales
Rodzina: Nectriaceae
Gatunek: Fusarium subglutinans, Fusarium verticillioides, Fusarium graminearum, Fusarium culmorum, Fusarium moniliformis, Gibberella zeae

Grzyby z rodzaju Fusarium zimują w postaci zarodników przetrwalnikowych w glebie, na resztkach pożniwnych kukurydzy (i innych zbóż) lub mogą być przenoszone na materiale siewnym. Z zarodników przetrwalnikowych, w warunkach wysokiej temperatury i wysokiej wilgotności powstają zarodniki konidialne przenoszone przez wiatr lub krople wody na rośliny kukurydzy, w tym kolby. Rozwój fuzariozy kolb może być także wynikiem wcześniejszej infekcji roślin przez fuzariozę łodyg, gdy grzybnia przerasta z łodygi do kolby. Fuzarioza łodyg może z kolei być skutkiem wcześniejszego porażenia roślin przez zgorzel siewek, gdy patogeny nie zniszczą młodej rośliny. Nowym infekcjom kolb sprzyjają wszelkie uszkodzenia powodowane przez szkodniki (zwłaszcza omacnicę prosowiankę, która sama może być wektorem grzybów z rodzaju Fusarium) oraz pęknięcia ziarniaków wywoływane różnego rodzaju stresem np.: nadmiarem opadów, skokami temperatury itp. Na powierzchni porażonych organów tworzą się zarodniki konidialne, które są przyczyną rozprzestrzeniania się choroby na całą plantację. Znane są także stadia doskonałe Fusarium, które należą do rodzaju Gibberella. W stadium doskonałym, w którym zachodzi proces płciowy sprawca rozwija się saprofitycznie na resztkach roślinnych. Owocniki Gibberella spp. powstają na resztkach pożniwnych jesienią lub wiosną. Zarodniki uwalniane z worków przenoszone są na nadziemne części rośliny, gdzie kiełkują i dokonują infekcji. Najbardziej wrażliwe na infekcje są znamiona słupków. Chłodna i wilgotna pogoda w okresie, gdy znamiona znajdują się na zewnątrz sprzyja licznym infekcjom. Na roślinie zarodniki workowe kiełkują, strzępka wnika przez łagiewkę pyłkową do zarodka, a następnie grzybnia przerasta do rdzenia kolby, skąd opanowuje kolejne ziarniaki. Dalej sprawca rozprzestrzenia się przez zarodniki konidialne.

Objawy chorobowe

Objawy chorobowe uwidaczniają się w okresie mlecznej i woskowej dojrzałości ziarna. Na liściach okrywowych kolb i na ziarniakach pojawia się biała, różowa lub czerwona grzybnia. Przy wczesnym porażeniu ziarniaków przeważnie dochodzi do ich obumierania. Późniejsze infekcje prowadzą do słabszego wypełnienia ziarniaków, ich matowienia i pękania, a także porażenia przez inne patogeny m.in. grzyby z rodzaju Trichoderma, Penicillium i Trichothecium. Niekiedy wskutek zakłócenia procesów metabolicznych porażone ziarno porasta na kolbach jeszcze na polu uprawnym.

Czynniki chorobotwórcze

Warunki meteorologiczne sprzyjające rozwojowi grzybów z rodzaju Fusarium

Powszechność występowania fuzariozy kolb, związana jest z tym, że grzyby powodujące tę chorobę dla swojego rozwoju potrzebują temperaturę w granicach od 15-26°C, taka temperatura panuje w czasie wegetacji, najczęściej w klimacie umiarkowanym. Woda i światło są ważnymi czynnikami wpływającymi na wrażliwość roślin na porażenie przez sprawców chorób należących do pasożytów okolicznościowych.

Sygnalizacja

Monitoring występowania fuzariozy kolb należy prowadzić od fazy 1-2 kolanek (BBCH 31-32) aż do końca okresu wegetacji kukurydzy (BBCH 97). Na plantacji o powierzchni do 1 ha, ocenia się kolby w czterech losowo wybranych miejscach pola, po 50 kolejnych roślin w rzędzie, lub po 25 roślin w dwóch rzędach, ogółem z 200 roślin. Na większych plantacjach należy zwiększyć proporcjonalnie liczbę analizowanych kolb.

ZABIEG – fungicydy stosować zapobiegawczo lub z chwilą wystąpienia pierwszych objawów chorobowych, od fazy trzeciego kolanka do pełni fazy kwitnienia (BBCH 33-67).

Ocena szkód w polu

Obserwacje należy przeprowadzić w okresie pełnej dojrzałości ziarniaków, bezpośrednio przed zbiorem (BBCH 89).

Na plantacji o powierzchni do 1 ha, ocenia się kolby w czterech losowo wybranych miejscach pola, po 50 kolejnych roślin w rzędzie, lub po 25 roślin w dwóch rzędach, ogółem z 200 roślin. Na większych plantacjach należy zwiększyć proporcjonalnie liczbę analizowanych kolb. Na podstawie czego określa się liczbę oraz procent porażonych kolb.

Ponadto za pomocą pięciostopniowej skali można ocenić stopień porażenia ziarniaków na kolbach (Chełkowski, 1989). W skali tej poszczególne stopnie oznaczają:

1. Porażenie bardzo słabe (1-6 ziarniaków, 2%),
2. Porażenie słabe (7–30 ziarniaków, 3-10%),
3. Porażenie średnie (1/3 kolby, 11-30 ziarniaków),
4. Porażenie silne (1/2 kolby, 31-50%),
5. Porażenie bardzo silne (ponad 1⁄2 kolby, 51-100%).

Ocena szkód w magazynie

W magazynie, w którym znajduje się ziarno zebrane z kolb porażonych fuzariozami może być wyczuwalny charakterystyczny zapach fermentacyjny mikotoksyny-deoksyniwalenolu (DON).

Pośród ziarniaków można zauważyć zbutwiałe ziarna. Intensywność wymienionych powyżej oznak zależy od nasilenia choroby na polu. W celu identyfikacji wystąpienia fuzarioz należy pobrać próbę zgodnie z metodyką dotyczącą badań porażenia przez patogeny (metodyka PIORiN) Jednakże właściwości organoleptyczne takie jak wygląd i zapach ziarniaków są wystarczającą wskazówką do przeprowadzenia kontroli.

Ziarno magazynowane w silosach powinno być koniecznie kontrolowane we własnym zakresie przez producentów lub odbiorców przed umieszczeniem w silosie. W czasie magazynowania w silosach można również dokonać jednorazowej kontroli, pobierając próby ziarna z otworów rewizyjnych w ilości 5 prób, minimum po 0,5 kg każda.

Zalecenia

W celu sprawdzenia substancji aktywnych, które można stosować oraz zapoznać się z listą dostępnych produktów, zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki środków ochrony roślin:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie

Inne metody

• uprawa kukurydzy w płodozmianie uwzględniającym, co najmniej 3-4 letnią przerwę w jej wysiewie na tym samym stanowisku, z pominięciem wysiewu zbóż bezpośrednio przed lub zaraz po kukurydzy,
• izolacja przestrzenną od ubiegłorocznych stanowisk po kukurydzy,
• należy stosować wczesny siew, ale w glebę dostatecznie ogrzaną,
• zbilansowane nawożenie,
• zwalczanie chwastów (jednoliściennych),
• terminowe zebranie plonu,
• ograniczanie liczebności szkodników kukurydzy od okresu wiosennego do połowy lata, których żerowanie ułatwia opanowywanie roślin przez patogeny (głównie omacnicy prosowianki),
• dobór odmian, które charakteryzują się mniejszą podatnością na porażenie przez fuzariozę kolb, a także na żerowanie omacnicy prosowianki