Platforma Sygnalizacji Agrofagów

PLONIARKA ZBOŻÓWKA

Systematyka

Typ: Stawonogi - Arthropoda
Gromada: Owady - Insecta
Rząd: Muchówki - Diptera
Rodzina: Niezmiarkowate - Chloropidae
Gatunek: Ploniarka zbożówka - Oscinella frit (L.)

Opis i biologia szkodnika

Ciało dorosłych muchówek jest czarne, błyszczące. Często boki odwłoka, szczególnie u samic są jaśniejsze, brązowe a nawet żółte. Muchówki posiadają jedną parę przeźroczystych skrzydeł, z szarawym odcieniem i tęczowym połyskiem. Po bokach tułowia, tuż za skrzydłami widać przezmianki zwieńczone żółtokremową główką. Długość ciała samic wynosi 1,8–2 mm, natomiast samce są nieco mniejsze i osiągają 1,5–1,7mm. Jaja są wąskie, białe lub kremowe o wymiarach 0,7 x 0,16 mm. Beznoga larwa ma długość do 4,5 mm. Jest kremowa lub jasnozielona, cylindrycznego kształtu. Larwy nie mają w pełni wykształconej głowy, na przodzie ciała wyraźnie widoczne są czarne haki gębowe. Poczwarka jest zabezpieczona tzw. bobówką, ma kształt wrzecionowaty, barwę ochry lub brunatną i jest długości około 3 mm. Na powierzchni bobówki widać segmentację.

Szkodnik rozwija w roku trzy - cztery pokolenia, jednak kukurydzy zagrażają tylko larwy pierwszej generacji. Larwy zimują w roślinach zbóż ozimych, samosiewów i traw u nasady. Przepoczwarczenie ma miejsce wiosną, dorosłe muchówki wylatują w kwietniu oraz maju i składają jaja na zbożach jarych, trawach oraz kukurydzy. W przypadku kukurydzy jaja są składane na siewki roślin będące w fazach rozwojowych od pierwszego do drugiego liścia (BBCH 11–12). Jest to najbardziej atrakcyjna dla samic faza rozwojowa kukurydzy. Najwięcej jaj samice składają na koleoptylach, zwłaszcza na wewnętrznych ich powierzchniach oraz na zawiązkach łodyg, tuż nad glebą. Nieliczne jaja można też zaobserwować na dolnych powierzchniach blaszek pierwszych dwóch liści. Na jednej roślinie samice składają zwykle 1–2 jaja. W zależności od przebiegu pogody, zwłaszcza od temperatury, po upływie kilku dni wylęgają się larwy, które wgryzają się do roślin żerując na najmłodszych tkankach. Okres rozwoju i żerowania larw w roślinach trwa zwykle od 2 do 4 tygodni. Wyrośnięte larwy przepoczwarczają się zazwyczaj w miejscu żerowania, a następnie pojawiają się muchówki kolejnego pokolenia.

Charakterystyka uszkodzeń

Ploniarka zbożówka może atakować wszystkie gatunki zbóż i traw, ale szczególnie zagrożone są jęczmień jary i ozimy, owies oraz kukurydza. Pierwsze objawy żerowania larw są widoczne na roślinach w okresie rozwijania czwartego liścia (BBCH 14). Młode, uszkodzone liście są często zbite, trudno się rozwierają, blaszki ulegają porozrywaniu lub pękają podłużnie, niekiedy są zdeformowane i skrócone. Najpowszechniej obserwowane objawy słabszych uszkodzeń to nadżerki widoczne, jako przejaśnienia biegnące wzdłuż nerwów liści, niekiedy z drobnymi otworkami. Najczęściej i najsilniej uszkadzany jest piąty liść. Larwy żerując w roślinie stopniowo przesuwają się ku górze docierając do stożka wzrostu. Jego wygryzienie lub podcięcie skutkuje cebulowatym grubieniem szyjki korzeniowej oraz wybijaniem kilku pędów bocznych, które zazwyczaj nie zawiązują kolb. Całkowite zniszczenie tego organu prowadzi zazwyczaj do zamarcia rośliny oraz powstania pustych miejsc w łanie. Objawy żerowania larw są najlepiej widoczne, gdy rośliny rozwijają 8–9 liści (BBCH 18–19). Przy późnym żerowaniu szkodnika może on uszkadzać zawiązki przyszłych wiech, co prowadzi do ich szczerbatości i wytwarzania obojnaczych kwiatostanów. Ponadto uszkodzone przez larwy rośliny są bardziej podatne na patogeny będące sprawcami wielu chorób kukurydzy, a zwłaszcza na głowni guzowatej i głowni pylącej kukurydzy

Wpływ czynników zewnętrznych na rozwój agrofaga

Występowanie ploniarki zbożówki w danym roku w dużej mierze zależy od liczebności oraz kondycji zimujących larw na zbożach ozimych oraz trawach wieloletnich, które dają początek wiosennemu pokoleniu muchówek migrujących na kukurydzę. Wiosenny rozwój ploniarki w dużym stopniu zależy od temperatury i wilgotności powietrza. Lot muchówek ma miejsce, gdy temperatura powietrza przekracza 9^oC. Unikają one dużego nasłonecznienia. W gorące dni chronią się na terenach zacienionych drzewami i zaroślami śródpolnymi. W temperaturze powyżej 16^oC samice zaprzestają składania jaj. Jaja składane na powierzchni liści są wrażliwe na suszę. Ponadto przy wiosennych wiatrach i intensywnych opadach deszczu są strącane na glebę lub oblepiane ziemią, która wysychając tworzy skorupę, której larwa nie może przebić i wydostać się z jaja. Pogoda ma również wpływ na żerujące wewnątrz tkanek larwy, które mogą być niszczone na skutek szybkiego wzrostu kukurydzy, co zdarza się w czasie ciepłej wiosny. Larwy wyrzucone na zewnętrz rośliny nie mogą już wgryźć się ponowie i giną.

Sygnalizacja zabiegów ochronnych

Terminy zwalczania i progi ekonomicznej szkodliwości

Stwierdzenie obecności średnio 5 (lub więcej) jaj na 10 roślin jest podstawą do zaplanowania wykonania interwencyjnego zwalczania szkodnika za pomocą opryskiwania młodych roślin kukurydzy insektycydem. W rejonach corocznego, silnego występowania ploniarki zbożówki można zalecać zwalczanie tego szkodnika w podanym wyżej terminie bez prowadzenia analiz roślin na obecność jaj. Niezmiernie pomocna przy podjęciu decyzji będzie znajomość szkodliwości ploniarki w poprzednim sezonie wegetacyjnym. Jeżeli w poprzednim roku larwy uszkodziły co najmniej 15% roślin, wówczas zwalczanie chemiczne szkodnika będzie uzasadnione.

Sposoby ustalania terminów zabiegów chemicznych

Analizy prób roślin (siewek) na obecność jaj szkodnika wykonujemy w okresie od wschodów roślin do początku rozwoju trzeciego liścia. Należy pobrać 50 roślin, po 5 kolejnych roślin w rzędzie w 10 wybranych losowo miejscach. Kontrole trzeba przeprowadzać trzy razy w tygodniu, w celu określenia liczby jaj przypadającej na 10 roślin. W zasiewach kukurydzy na etapie wschodów roślin można również instalować kolorowe naczynia (najlepiej białe i fioletowe plastikowe miseczki) do odłowu nalatujących muchówek, które wypełnia się do połowy wodą z dodatkiem detergentu zmniejszającego napięcie powierzchniowe. Na 1–5 ha wystarczające są 1–2 pułapki. Co najmniej dwa razy w tygodniu należy wybierać materiał owadzi i sprawdzać liczebność muchówek ploniarki. Można także monitorować nalot muchówek wykorzystując żółte lub jasnoniebieskie tablice lepowe umieszczane w pasie brzeżnym uprawy. Na 1 ha zaleca się 1–2 lepy oddalone od siebie o co najmniej 50 metrów. Tablice należy kontrolować co najmniej dwa razy w tygodniu. Termin zabiegu powinien przypadać w okresie rozwijania przez rośliny trzeciego liścia (BBCH 13), najwcześniej w czasie pojawiania się trzeciego liścia, a najpóźniej gdy długość blaszki tego liścia będzie równa długości drugiego liścia.

Ocena szkód

Obserwacje dotyczące procentu roślin uszkodzonych oraz stopnia uszkodzenia roślin należy wykonywać na plantacjach kukurydzy z przeznaczeniem na ziarno i na kiszonkę, kiedy rośliny są w fazie 8–9 liści (BBCH 18–19). W tym okresie uszkodzenia liści powodowane przez larwy są najlepiej widoczne. Do analizy wybiera się rośliny, w co najmniej czterech losowo wybranych punktach, w których przegląda się po 25 roślin (razem 100–150 roślin na 1 ha). Na plantacjach powyżej 2 ha należy zwiększyć liczbę punktów o 1 na każdy następny hektar. Obserwacji nie należy wykonywać na pasach brzeżnych. Analiza polega na określeniu liczby uszkodzonych roślin. W celu określenia średniego stopnia uszkodzenia roślin przez larwy można posłużyć się czterostopniową skalą, w której poszczególne stopnie oznaczają:

1^o – liście słabo uszkodzone (niewielkie przejaśnienia, pofałdowania na blaszkach liściowych, niekiedy z drobnymi otworkami),

2^o – liście średnio uszkodzone (liście trudno rozwierają się, ulegają częściowemu skręceniu i poszarpaniu),

3^o – liście silnie uszkodzone (liście silnie poszarpane, mocno poskręcane ze sobą, trudno się rozwierają, ulegają zaschnięciu),

4^o – roślina silnie uszkodzona (zniszczony stożek wzrostu, zanik pędu głównego, wytwarzanie pędów bocznych lub zamarcie rośliny).