Platforma Sygnalizacji Agrofagów - Online Pest Warning System

PACHÓWKA STRĄKÓWECZKA

Cykl biologiczny

Systematyka

Typ: Stawonogi - Arthropoda
Gromada: Owady – Insecta
Rząd: Motyle – Lepidoptera
Rodzina: Zwójkowate – Tortricidae
Gatunek: Pachówka strąkóweczka – Cydia nigricana (Fabr.)

Opis gatunku

Motyl osiąga długość 6–7 mm. Rozpiętość skrzydeł wynosi około 14 mm u samicy i 13 mm u samca. Przednie skrzydła mają barwę oliwkowobrązową, z żółtawymi lub szarymi łuskami, a wzdłuż górnego brzegu widoczne są naprzemiennie ułożone czarne i białe przecinkowate plamki. W centralnej części znajduje się jaśniejsze lusterko z czterema czarnymi kreskami po obu stronach, obramowane matową, szarą smugą. Skrzydła tylne są szarobrązowe.
Jajo ma kształt owalnej tarczki, lekko wypukłej od góry i płaskiej od dołu, początkowo mlecznobiałe. W miarę rozwoju ciemnieje, a przez osłonkę staje się widoczna gąsienica.
Gąsienica osiąga długość 8–10 mm, jest żółtawa, z ciemnymi brodawkami zakończonymi szczecinkami. Młode larwy w różnych stadiach rozwojowych mają nieco odmienną barwę, która zmienia się wraz z wiekiem – od białawej, przez białawo zieloną, aż do żółtawobiałej.
Poczwarka jest ciemnobrązowa, o długości około 8 mm.

Cykl rozwojowy

Wyrośnięte gąsienice zimują w glebie, na głębokości około 5 cm. Wiosną opuszczają zimowe schronienie i tuż pod powierzchnią ziemi tworzą nowy, luźniejszy oprzęd, w którym się przepoczwarczają. Motyle pojawiają się pod koniec maja i na początku czerwca. Ich lot trwa długo – w zależności od pogody może przeciągnąć się aż do końca lipca, a czasem nawet do pierwszej dekady sierpnia. Samice, nalatując na rośliny grochu, peluszki, wyki czy lędźwianu, składają jaja na różnych częściach roślin, najczęściej jednak na liściach i przylistkach.

Świeżo wylęgłe gąsienice są bardzo ruchliwe i szybko odnajdują strąki roślin żywicielskich. W odpowiednim zagłębieniu tworzą niewielki oprzęd, pod którym wgryzają się do wnętrza strąka. Miejsce wniknięcia szybko się zabliźnia, pozostawiając jedynie fioletową plamkę. W jednym strąku zwykle żeruje jedna gąsienica, rzadziej dwie lub trzy. Jej rozwój trwa od 16 do 25 dni. Jedna gąsienica uszkadza zazwyczaj od 1 do 3 nasion, choć zdarza się więcej.

Po zakończeniu żerowania wyrośnięte gąsienice przegryzają strąk, opuszczają go na nitce przędzy i zagrzebują się w ziemi w pobliżu roślin. Tuż pod powierzchnią tworzą kokony oblepione ziemią, przypominające grudki gleby. W warunkach Polski owad ten rozwija tylko jedno pokolenie w ciągu roku.

Opis uszkodzeń

Największe straty powoduje żerowanie gąsienic wewnątrz strąków na nasionach. W jednym strąku zazwyczaj przebywa jedna larwa, choć czasami mogą występować dwie lub trzy, pod warunkiem że wgryzły się do niego w tym samym czasie. Jeśli nowa gąsienica próbuje dostać się do już zajętego strąka, zwykle słabsza larwa zostaje zabita.

Nasiona są uszkadzane powierzchniowo, podziurawione, starsze larwy potrafią zjeść niemal całe nasiono. Wnętrze strąka jest zanieczyszczone odchodami, wylinkami i przędzą.

Gdy larwy żerują na pędach przed wykształceniem strąków, największe szkody wynikają z uszkadzania pąków kwiatowych i kwiatów. Może dojść również do zniszczenia wierzchołków wzrostu, co uniemożliwia zawiązanie pąków kwiatowych. Choć gąsienice zwykle nie powodują dużych strat w masie plonu, znacząco obniżają jego jakość, co ma szczególne znaczenie w uprawie grochu na zielone ziarno oraz w produkcji nasiennej.

Szkodnik atakuje różne gatunki i odmiany grochu (Pisum spp.), groszku (Lathyrus spp.), bobu i wyk (Vicia spp.), soczewicy jadalnej (Lens culinaris Medik.), a rzadziej łubinu (Lupinus spp.).

Sygnalizacja

Terminy zabiegów ochronnych

Aby prawidłowo wyznaczyć termin zabiegu ochronnego, konieczna jest obserwacja kluczowych faz rozwojowych szkodnika, takich jak składanie jaj i wylęg gąsienic. W tym celu bardzo pomocna jest znajomość terminu lotu motyli.

Wylot motyli pachówki strąkóweczki można monitorować za pomocą pułapek feromonowych, które należy rozmieścić na plantacji około 1–2 tygodnie przed spodziewanym początkiem lotu. Zaleca się zastosowanie trzech pułapek, rozmieszczonych w odległości około 50 m od siebie. Odłowione samce należy kontrolować systematycznie, najlepiej 2–3 razy w tygodniu. Termin zabiegu skorelowany jest z terminem wylotu osobników dorosłych i powinien być wykonany, w zależności od warunków pogodowych, po ok. 10-14 dniach od pojawienia się pierwszych motyli. Zalecane jest także przeglądanie roślin i poszukiwanie złóż jaj. Prześwitująca przez chorion jaja głowa gąsienicy (stadium „czarnej główki”) świadczy o tym, że larwa wkrótce wygryzie się na zewnątrz, co jest optymalnym terminem dla wykonania zabiegu.

Dodatkowym wsparciem są wskaźniki fenologiczne:

• początek lotu motyli zbiega się z bieleniem pąków kwiatowych grochodrzewu (białej akacji) lub kwitnieniem żyta ozimego,
• wylęg pierwszych gąsienic i ich wgryzanie się do strąków następuje w fazie kwitnienia lipy szerokolistnej,
• początek masowego wylęgu gąsienic przypada na okres kwitnienia lipy drobnolistnej.

Progi ekonomicznej szkodliwości

Na plantacjach, gdzie podczas kontroli stwierdzi się średnio 1 złoże jaj na 10 roślin, należy wykonać pierwszy zabieg ochronny. Drugi zabieg, w razie potrzeby, przeprowadza się po około 10 dniach. Zwalczanie pachówki strąkóweczki na plantacjach nasiennych jest opłacalne, jeśli w poprzednim sezonie uszkodzenia przekraczały 10% i obecnie panują warunki sprzyjające rozwojowi szkodnika.

Ze względu na ukryty tryb życia gąsienic, najskuteczniejszy termin zwalczania przypada na okres od wylęgu z jaj do momentu wgryzienia się larw do strąków, co trwa około 18 godzin. Dlatego zabieg należy wykonać tuż przed masowym wylęgiem gąsienic, który następuje zwykle 3–4 tygodnie po rozpoczęciu lotu motyli. Termin ten dotyczy głównie odmian grochu uprawianego na suche nasiona.

W przypadku grochu warzywnego przeznaczonego dla przemysłu przetwórczego ochrona prowadzona jest w innych terminach, ponieważ strąki muszą być całkowicie wolne od szkodnika. Pierwszy zabieg profilaktyczny wykonuje się tuż przed wylęgiem gąsienic i ich wgryzaniem się do strąków, czyli 10–14 dni po rozpoczęciu lotu motyli. Kolejny zabieg przeprowadza się po 7–10 dniach, z uwzględnieniem okresu karencji przed zbiorem zielonego groszku.

Ocena szkodliwości

Obserwacje należy rozpocząć w momencie, gdy strąki grochu i nasiona osiągną typową wielkość, ale pozostają jeszcze zielone. Zwykle przypada to od drugiej dekady lipca do końca miesiąca, w zależności od odmiany i warunków pogodowych.

W tym celu, w zależności od wielkości pola, pobiera się od 100 do 150 strąków z różnych miejsc plantacji, po około 25 strąków z kilku roślin rosnących obok siebie, z różnych części rośliny. Na plantacjach większych niż 2 ha liczbę punktów zwiększa się o jeden na każdy dodatkowy hektar.

Po zebraniu próbek należy sprawdzić strąki pod kątem obecności gąsienic i obliczyć procent uszkodzonych strąków.

Zalecenia

Metoda agrotechniczna

Wczesny siew i zbiór ograniczają straty powodowane przez szkodnika. Przy spodziewanym dużym nasileniu warto zastosować gęstszy siew. Po zbiorach zaleca się orkę zimową, która niszczy zimujące gąsienice. Ważne jest zachowanie izolacji od ubiegłorocznych upraw oraz wybór przewiewnych, wyżej położonych stanowisk. Mniejsze uszkodzenia obserwuje się w zasiewach mieszanych, np. grochu z jęczmieniem.

Dobór odmian

W przypadku grochu najlepiej wybierać odmiany wczesne, szybko rosnące, niskopienne i o słabym ulistnieniu.

Metoda biologiczna

Zachowanie bioróżnorodności sprzyja naturalnym wrogom pachówki, m.in. błonkówkom pasożytniczym (Ichneumonidae, Braconidae). Można stosować preparaty biologiczne na bazie Bacillus thuringiensis var. kurstaki w formie oprysków w momencie wylęgu gąsienic.

Metoda chemiczna

Dostępne są nieliczne środki (głównie pyretroidy), które należy stosować zgodnie z sygnalizacją – w momencie wylęgu larw, powtarzając zabieg po 7–10 dniach. Na kwitnących plantacjach opryski wykonuje się wieczorem, po zakończeniu lotu pszczół, przestrzegając etykiety środka i okresu karencji.

W celu sprawdzenia substancji aktywnych, które można stosować oraz zapoznać się z listą dostępnych produktów, zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki środków ochrony roślin:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie