Platforma Sygnalizacji Agrofagów - Online Pest Warning System

STONKA ZIEMNIACZANA

Systematyka

Typ: Stawonogi – Arthropoda
Gromada: Owady – Insecta
Rząd: Chrząszcze – Coleoptera
Rodzina: Stonkowate – Chrysomelidae
Rodzaj: Leptinotarsa
Gatunek: Stonka ziemniaczana – Leptinotarsa decemlineata (Say)

Opis gatunku

Chrząszcz długości około 10 mm, ma żółte lub pomarańczowe ubarwienie z dziesięcioma czarnymi paskami na pokrywach oraz czarnymi plamami na przedpleczu, z których środkowe układają się w kształt litery „V”. U samca na ostatnim segmencie odwłoka występuje delikatne wklęśnięcie, którego brak u samicy. Stopy oraz końcowe człony czułków są czarne. Jaja są intensywnie żółte, o długości około 1,2 mm, składane w złożach na spodniej stronie liści ziemniaka. Larwy mają długość od 1 do 15 mm i są zabarwione na czerwono, z wyjątkiem czarnych nóg, głowy, tarczki grzbietowej oraz brodawek na bokach ciała. Poczwarka o długości 8–10 mm ma jednolite pomarańczowoczerwone ubarwienie.

Cykl rozwojowy

Owady dorosłe zimują w glebie na głębokości 10–20 cm. Masowe pojawianie się chrząszczy następuje wiosną, gdy temperatura gleby przekroczy 15°C. Po odnalezieniu roślin ziemniaka chrząszcze intensywnie żerują i kopulują. Składanie jaj odbywa się stopniowo, a w temperaturze poniżej 12°C może zostać wstrzymane. Czas rozwoju jaj, zależny od temperatury, wynosi od 10 do 19 dni. Larwy osiągają pełny rozwój w ciągu 11–30 dni, przechodząc w tym czasie trzy linienia. Do określenia stadium larwalnego wykorzystuje się wymiary puszki głowowej: L1 – 0,5–0,6 mm, L2 – 0,8–1,0 mm, L3 – 1,3–1,7 mm, L4 – 2,0–2,5 mm. Larwy w stadium L4 schodzą do gleby na głębokość 2–5 cm, gdzie następuje przepoczwarczenie. Po około trzech tygodniach pojawiają się pierwsze chrząszcze drugiego pokolenia. Masowe wychodzenie chrząszczy letniego pokolenia przypada zazwyczaj na koniec lipca i początek sierpnia. Pod koniec lata owady schodzą do gleby, a termin tego procesu zależy od różnych czynników ekologicznych. W lata bardzo ciepłe mogą wystąpić dwa pokolenia szkodnika.

Opis uszkodzeń

Uszkodzenia roślin ziemniaka są powodowane zarówno przez chrząszcze, jak i larwy. Owady żerują głównie na blaszce liściowej – młode larwy wygryzają niewielkie otwory w liściach, natomiast starsze larwy oraz chrząszcze obgryzają również ich brzegi, masowe żerowanie szkodnika prowadzi do całkowitej defoliacji roślin tzw. gołożerów. W przypadku braku liści larwy i chrząszcze stonki uszkadzają pędy boczne oraz łodygi, a gdy roślina pozbawiona jest części zielonych, atakują bulwy. Największe szkody wyrządzają chrząszcze zimowe tuż po opuszczeniu zimowisk i przed składaniem jaj, młode chrząszcze pokolenia letniego oraz larwy w stadium L3 i L4. W skrajnych przypadkach straty plonu spowodowane żerowaniem stonki ziemniaczanej mogą przekroczyć 80%.

Sygnalizacja

Terminy zabiegów ochronnych

Na plantacjach ziemniaka należy prowadzić regularne obserwacje kontrolne. Ich celem jest określenie terminów pojawiania się poszczególnych stadiów rozwojowych szkodnika oraz ocena jego liczebności. Pomocne w wyznaczaniu kluczowych faz rozwojowych są rośliny wskaźnikowe i ich fenologia. Początek wylęgu larw zbiega się z pełnią kwitnienia bzu czarnego (Sambucus nigra), grochodrzewu (Robinia pseudoacacia) oraz początkiem kwitnienia bławatka (Centaurea cyanus), natomiast masowy wyląg larw występuje w okresie kwitnienia i przekwitania lipy drobnolistnej (Tilia cordata). Dodatkowym narzędziem jest metoda sum temperatur efektywnych – wyląg larw następuje przy sumie 106°C liczonej od momentu wyjścia chrząszczy zimowych, a masowy wyląg przy 220°C (próg zera fizjologicznego dla stonki wynosi 11,5°C).
W celu określenia liczebności szkodnika należy prowadzić obserwacje obecności chrząszczy, jaj i larw. W zależności od wielkości pola analizuje się od 100 do 150 roślin w różnych punktach plantacji, wybierając losowo po 10 roślin w każdym miejscu.

Progi ekonomicznej szkodliwości

Za próg szkodliwości przyjmuje się obecność 1–2 zimujących chrząszczy na 25 roślin, 10 złóż jaj na 10 roślin lub 15 larw na jednej roślinie. Preparaty chemiczne stosowane do zwalczania stonki ziemniaczanej dzielą się na dwie grupy. Pierwsza obejmuje insektycydy zalecane w okresie masowego składania jaj i wylęgu larw. Druga grupa to środki o większej skuteczności wobec starszych stadiów rozwojowych, które można stosować w fazie występowania larw L2–L3.

Ocena szkodliwości

Ocenę szkodliwości należy przeprowadzać w fazie kwitnienia ziemniaka (skala BBCH 60–69), gdy większość larw pierwszego pokolenia zeszła już do gleby na przepoczwarczenie. Analiza polega na ocenie uszkodzeń od 100 do 150 roślin (w zależności od wielkości plantacji) w różnych, losowo wybranych punktach, po 10 roślin w każdym. Na plantacjach powyżej 2 ha liczbę punktów zwiększa się o dwa na każdy kolejny hektar.

Oprócz ogólnej oceny liczby roślin uszkodzonych należy określić stopień uszkodzenia według trzystopniowej skali:
– uszkodzenie słabe – 1–15% zniszczonej blaszki liściowej,
– uszkodzenie średnie – 16–30% zniszczonej blaszki liściowej,
– uszkodzenie silne – ponad 30% zniszczonej blaszki liściowej

Zalecenia

Ograniczeniu występowania stonki ziemniaczanej sprzyja właściwy płodozmian, izolacja przestrzenna plantacji ziemniaka, unikanie zakładania plantacji w pobliżu potencjalnych miejsc zimowania szkodnika, stosowanie zabiegów ochronnych w odpowiednich terminach.

W celu sprawdzenia substancji aktywnych, które można stosować oraz zapoznać się z listą dostępnych produktów, zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki środków ochrony roślin:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie