Platforma Sygnalizacji Agrofagów

ROLNICE

Gatunki

Agrotis segetum Den. et Schiff. – rolnica zbożówka
Agrotis exclamationis L. – rolnica czopówka
Agrotis ipsilon Hufn. – rolnica gwoździówka
Xestia c-nigrum – rolnica panewka

W ostatnich latach dużym problemem w uprawie okopowych są szkodniki glebowe z rzędu motyli (Lepidoptera), rodziny sówkowatych (Noctuidae), podrodziny Noctuinae, potocznie zwane rolnicami. Rolnice jako grupa szkodników wielożernych posiada ponad stu żywicieli. Obejmuje szereg gatunków motyli (ciem), które charakteryzują się zbliżoną biologią i szkodliwością. W warunkach Polski w uprawach ziemniaków i buraków może wystąpić rolnica zbożówka (Agrotis segetum), rolnica czopówka (A. exclamationis) i rolnica gwoździówka (A. ipsilon).

Cykl biologiczny

W Polsce, w przypadku rolnicy zbożówki, rolnicy czopówki i rolnicy gwoździówki obserwuje się przeważnie dwa pokolenia w ciągu roku. Ostatnie stadia rozwojowe gąsienic zimują w glebie, najczęściej na głębokości do 25–30 cm. Przepoczwarczają się wczesną wiosną, kiedy temperatura gleby przekracza 10^oC. Motyle pierwszego pokolenia latają od połowy maja i w czerwcu, drugiego od połowy lipca (początek sierpnia) do października (maksymalnie do listopada). Są aktywne o zmierzchu i w nocy. Dzień spędzają w ukryciu, a w nocy przylatują na kwiaty (odżywiają się ich nektarem).

Okres składania większości jaj ma miejsce na przełomie maja i czerwca. Każda samica złożyć może do 2000 jaj w ciągu kilku dni. Jaja (w kolorze białym) często składane są na grudkach ziemi u nasady roślin żywicielskich oraz chwastów z rodziny komosowatych lub babkowatych. Z jaj po kilku dniach wylęgają się gąsienice, które przechodzą 6 stadiów rozwojowych.

Objawy uszkodzeń

Gąsienice pierwszych stadiów na burakach żerują w dzień, na nadziemnych częściach roślin. Starsze larwy schodzą na części podziemne, nocą zaś mogą wychodzić na powierzchnię i uszkadzać rośliny u podstawy. Doprowadza to często do przewracania się młodych roślin. Największe szkody występują gdy żerowanie gąsienic zbiega się ze wschodami i początkowym rozwojem roślin. Będąc w glebie szkodniki podgryzają bulwy i korzenie. Jest to zjawisko szczególnie groźne dla warzyw korzeniowych. Często skutek żerowania widać dopiero przy zbiorze. Tak uszkodzone rośliny mają obniżoną wartość handlową. Zwykle dochodzi do placowego wypadania roślin lub uszkodzenia ograniczone są do brzeżnej części pola.

Dla ziemniaków najgroźniejsze są larwy (szczególnie II pokolenie). Wgryzają się one do środka bulw uszkadzając je. Sprzyja to wnikaniu chorób grzybowych i obniża wartość plonu.

Sygnalizacja

Jeżeli na okolicznych uprawach w poprzednim sezonie stwierdzono uszkodzenia powodowane przez te szkodniki, to przed założeniem uprawy należy wykonać kilka odkrywek glebowych, o powierzchni około 25 cm x 25 cm (10–16 szt./ha) na głębokość do 25 cm.

Do odławiania samic motyli rolnicy zbożówki lub rolnicy czopówki stosuje się pułapki feromonowe: typu delta – w kształcie trójkątnego „domku” z podłogą lepową oraz dyspenserem feromonowym – oraz typu kominowego (składa się z plastikowego daszka z otworem, w którym umieszcza się koszyczek wraz z dyspenserem, części środkowej z lejkiem i przezroczystym pojemnikiem). Oba typy pułapek należy umieścić w uprawie na stojaku z uchwytem, ponad wierzchołkiem roślin. Należy je regularnie lustrować na obecność szkodników oraz okresowo wymieniać dyspensery feromonowe (zazwyczaj raz w miesiącu) i podłogi lepowe (pułapki delta minimum dwa razy w tygodniu). Dyspensery dopasowane są do konkretnego gatunku rolnicy.

Dla potrzeb prognozowania krótkoterminowego rolnic duże znaczenie ma systematycznie prowadzony monitoring nalotów motyli na plantacje od początku maja. Termin lotu uzależniony jest w dużym stopniu od warunków pogodowych w danym roku. Najprostszym sposobem jest ustalenie terminu odławiania motyli za pomocą pułapki świetlnej - samołówki. Złowienie samołówką w ciągu 2–3 kolejnych dni więcej niż 1 motyla stanowi liczbę krytyczną, która jest wyznacznikiem daty początku masowego pojawienia się motyli, a po dodaniu 30–35 dni uzyskuje się optymalny termin zwalczania. Panująca susza i wysokie temperatury powietrza podczas lotu motyli, składania jaj oraz wylęgu gąsienic wymagają przyspieszenia zabiegu, a niesprzyjające rozwojowi rolnic warunki pogodowe – opóźnienia.

Próg zagrożenia wynosi 4–6 larw na m² (w stadium L1 i L2).

Ocena szkód

Ocenę szkodliwości rolnic na burakach należy przeprowadzić po zbiorze (faza rozwojowa BBCH 40–49). W zależności od powierzchni plantacji, liczba analizowanych korzeni buraka cukrowego wynosi:

• do 1 ha – 5 x 20 korzeni równa się 100 obserwowanych korzeni,
• do 5 ha – 8 x 20 korzeni równa się 160 obserwowanych korzeni,
• 6 do 10 ha – 10 x 20 korzeni równa się 200 obserwowanych korzeni,
• 11 do 20 ha – 12 x 20 korzeni równa się 240 obserwowanych korzeni,
• powyżej 20 ha – 15 x 20 korzeni równa się 300 obserwowanych korzeni.

Zdrowotność korzeni opiera się na stwierdzeniu śladów żerowania gąsienic. Następnie oblicza się procent uszkodzonych korzeni. Można posłużyć się pięciostopniową skalą wg Małachowskiej (1984).

Zalecenia

• Jedną z podstawowych zasad w przeciwdziałaniu występowaniu szkodników glebowych jest przestrzeganie prawidłowego zmianowania. Bardzo istotną rolę ogrywają zabiegi agrotechniczne – rolnice najlepiej zwalczać wykonując podorywkę bezpośrednio po zbiorze roślin oraz jesienią głęboką orkę.
• W sezonie wegetacyjnym na plantacjach i w ich pobliżu należy niszczyć chwasty kwitnące, na których samice chętnie składają jaja.
• W przypadku stwierdzenia uszkodzeń na roślinach spowodowanych żerowaniem rolnic należy zastosować opryskiwanie interwencyjne (wieczorem lub w nocy) środkiem ochrony roślin zarejestrowanym do tego celu. Wysokie temperatury w nocy sprzyjają wychodzeniu gąsienic z gleby na powierzchnię.

W celu sprawdzenia substancji aktywnych, które można stosować oraz zapoznać się z listą dostępnych produktów, zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki środków ochrony roślin:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie