Menu dodatkowe
Menu strony
Ścieżka nawigacyjna
Ikony społecznościowe
Treść strony
CHWOŚCIK BURAKA
Opis gatunku
Mycosphaerella sp.; syn. Cercospora beticola Sacc. - chwościk buraka
Patogen zimuje w postaci splotów grzybni na porażonych resztkach pożniwnych pozostawionych na polu po zbiorze. W okresie wegetacji rozprzestrzenia się przez zarodniki konidialne wytwarzane na trzonkach wyrastających ze splotów grzybni. Zarodniki są rozprzestrzeniane przez wiatr oraz deszcz. Po dostaniu się na liść zarodniki kiełkują, a strzępki grzyba wnikają przez szparki oddechowe lub przebijają warstwę ochronną i przerastają tkanki liściowe.
Objawy choroby
Chwościk jest jedną z najgroźniejszych chorób grzybowych buraka cukrowego. Objawy chorobowe mogą wystąpić na liściach i ogonach liściowych. Początkowo pojawiają się drobne, okrągłe, szarobrunatne nekrotyczne plamki, przeważnie otoczone czerwonobrunatną obwódką. Środek plam jest jasny, później staje się szarawy, co wiąże się z wytwarzaniem na ich powierzchni zarodników konidialnych. W miarę rozwoju choroby liczba plam szybko się zwiększa, a plamistości łączą się. Kiedy obejmują znaczną powierzchnię blaszki, liście zaczynają żółknąć i brunatnieć, a następnie zasychają i obumierają. W efekcie utraty ulistnienia porażone rośliny wytwarzają nowe liście kosztem zgromadzonego w korzeniu cukru. O ile nie wykonane zostaną zabiegi ochronne, postępujący proces zakażenia, zasychania i tworzenia nowych liści prowadzi do wytworzenia charakterystycznej, stożkowatej głowy korzenia.
Wpływ czynników zewnętrznych na rozwój choroby
Temperatura w zakresie 25-30°C w dzień i powyżej 15°C w nocy oraz wysoka wilgotność powietrza (95-100%) sprzyjają rozwojowi choroby. Te same warunki sprzyjają otwieraniu się szparek oddechowych, przez które grzyb wnika do tkanek liścia. Poniżej 15°C aktywność grzyba spowalnia i nieomal ustaje w temperaturze poniżej 10°C. Pierwsze plamistości pojawiają się po około 6 dniach od zaistnienia sprzyjających warunków dla rozwoju choroby, przy czym o tempie rozwoju choroby decyduje pogoda.
Sygnalizacja
Terminy zabiegów ochronnych
Lustrację plantacji buraka pod kątem występowania objawów chorobowych typowych dla chwościka buraka, należy przeprowadzić natychmiast po wystąpieniu kilkudniowych opadów deszczu w terminie pojawiania się choroby na danym obszarze. Bezpośredni i regularny (co 2 dni) monitoring plantacji buraka, pozwala uchwycić moment pojawienia się choroby.
Termin lustracji pól
Grzyb pojawia się w zależności od rejonu kraju w przedziale czasowym (podane okresy są okresami orientacyjnymi!):
- druga połowa czerwca do połowy lipca na południu Polski,
- od początku lipca do pierwszej dekady sierpnia w Polsce centralnej,
- koniec lipca - sierpień – północna część kraju.
Skala porażenia buraka przez chwościka wg autorstwa dr hab. Jacka Piszczka
Stopień porażenia Opis objawów
1 Porażone 0,1% powierzchni liścia, pojedyncze plamki na liściu.
2 Porażone 1,0% powierzchni liścia, występują liczniejsze,
pojedyncze, luźno rozmieszczone plamki na liściu.
3 Porażone 2% powierzchni liścia, umiarkowana liczba plamek
na liściu, plamki rzadko rozmieszczone.
4 Porażone 5% powierzchni liścia, duża liczba plamek na liściu,
plamki zaczynają przylegać do siebie, widoczne początki
nekroz.
5 Porażone 10% powierzchni liścia, liczba plamek bardzo duża,
plamki na liściu przylegają do siebie i łączą się, pojawiają się
pierwsze nekrozy.
6 Porażone 25% powierzchni liścia, liczba plamek bardzo duża,
wyraźne nekrozy.
7 Porażone 35% powierzchni liścia, nekrozy na całej powierzchni
liści.
8 Porażone 45% powierzchni liścia. Duża powierzchnia nekroz.
9 Porażone 60% powierzchni liścia, liście mocno zniszczone,
roślina zaczyna tworzyć nowe, ulistnienie.
Próg ekonomicznej szkodliwości
Ochronę plantacji przed chwościkiem należy rozpocząć natychmiast po stwierdzeniu występowania pierwszych plamistości na liściach.
Zalecenia
Należy zwrócić uwagę na prawidłową agrotechnikę, a zwłaszcza przestrzegać właściwego i proporcjonalnego nawożenia, co podnosi odporność roślin. Należy zastosować się do kilku podstawowych zasad:
- staranne przyoranie resztek pożniwnych, ponieważ porażone liście stanowią główne źródło infekcji w następnym roku,
- stosowanie właściwej rotacji uprawianych roślin (4 letnia przerwa w uprawie buraków na tym samym stanowisku),
- unikanie wysiewania buraków w sąsiedztwie pól, na których był uprawiany burak oraz gdzie uprzednio usypywano pryzmy korzeni,
- wysiewanie odmian o podwyższonej odporności na betiola.
W przypadku chwościka zabieg ochronny powinien być wykonany w momencie wystąpienia pierwszych objawów choroby. Każde opóźnienie powoduje spadek skuteczności zabiegu i może doprowadzić do znaczących strat w plonie korzeni i cukru. Związane jest to miedzy innymi z bardzo dużą zmiennością w populacji grzyba i często spotykaną odpornością na substancje czynne fungicydów. Obecnie 100% populacji patogena odporne jest na tiofanat metylu, wysoką odporność obserwuje się także na strobiluryny. Drugi zabieg ochronny powinien być wykonany nie później niż po trzech tygodniach od pierwszego. W miarę możliwości należy unikać stosowania w kolejnych zabiegach tej samej substancji czynnej. W celu zapobiegania rozwoju odporności do zabiegów ochronnych dodawać preparaty miedziowe. Mogą być to nawozy nalistne o dużej zawartości tego pierwiastka. W celu podniesienia skuteczności zabiegów do cieczy opryskowej dodawać adiuwanty przeznaczone do zabiegów fungicydowych.
Projekt realizowany w ramach Dotacji Celowej MRIRW na 2026
Obszar 1: Ochrona roślin oraz ograniczanie zagrożeń związanych z rozprzestrzenianiem się organizmów kwarantannowych i stosowaniem
środków ochrony roślin.
Zadanie 1.3: Prowadzenie internetowej Platformy Sygnalizacji Agrofagów
Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy
Ulica: Władysława Węgorka 20
60-318 Poznań
tel. +48 61 864 90 75
fax +48 61 864 91 20
Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy
Internetowy System Sygnalizacji Agrofagów
