Platforma Sygnalizacji Agrofagów

STRĄKOWCE

Systematyka

Typ: Stawonogi – Arthropoda
Gromada: Owady – Insecta
Rząd: Chrząszcze – Coleoptera
Rodzina: Stonkowate – Chrysomelidae 
Podrodzina: Strąkowce – Bruchinae 
Rodzaj: Strąkowiec grochowy – Bruchus pisorum, Strąkowiec bobowy – Bruchus rufimanus 

Cykl biologiczny

Dorosłe owady zimują w ściółce, na miedzach, w resztkach roślinnych, część chrząszczy trafia razem z nasionami do przechowalni. Wiosną po krótkim żerowaniu na roślinach żywicielskich i kopulacji samica strąkowca grochowego składa jaja na młode strąki grochu lub u nasady kwiatów. Jedna samica może ich złożyć nawet ponad 700. Samica strąkowca bobowego wykazuje się znacznie niższą płodnością i składa zwykle od 50 do 100 jaj zazwyczaj na niższe partie roślin bobu lub bobiku. Po okresie rozwoju embrionalnego (który może trwać niekiedy nawet dłużej niż miesiąc), wylęgające się larwy strąkowców wgryzają się do nasion i żerują w nich od 32 do 90 dni. W jednym nasieniu grochu rozwija się tylko jedna larwa strąkowca grochowego, natomiast w przypadku strąkowca bobowego w jednym nasieniu bobu może rozwijać się więcej niż jedna larwa – zwykle 2–3. Oba gatunki strąkowców mają jedną generację w roku. Część chrząszczy obu gatunków strąkowców opuszcza nasiona jesienią jeszcze na polu i zimuje w różnych kryjówkach. Pozostałe przenoszone są z nasionami do magazynów i w zależności od warunków przechowywania mogą pojawiać się stopniowo w ciągu zimy lub dopiero wiosną.

Opis gatunków

Strąkowce to niewielkich rozmiarów chrząszcze, należące obecnie do rodziny stonkowatych (Chrysomelidae), i podrodziny – Bruchinae. Od pozostałych stonkowatych odróżniają się skróconymi pokrywami skrzydłowymi i dobrze widocznym z góry, końcowym odcinkiem odwłoka (tzw. pygidium), na którym znajdują się charakterystyczne dla gatunku cechy diagnostyczne. Większość gatunków ma również mocno zgrubiałe uda ostatniej pary nóg, na których mogą znajdować się różnej wielkości kolce. Zdecydowana większość gatunków strąkowców rozwija się wewnątrz nasion roślin z rodziny bobowatych. W Polsce występuje około 20 gatunków. Największe szkody w uprawach roślin z rodziny bobowatych wyrządzają strąkowiec grochowy, który jest szkodnikiem grochu siewnego oraz strąkowiec bobowy, uszkadzający nasiona bobu i bobiku. Niektóre gatunki strąkowców mogą powodować niewielkie szkody w uprawie innych roślin bobowatych np. wyki lub soczewicy.

Strąkowiec grochowy jest największym z krajowych strąkowców. Ciało chrząszczy może mieć długość od 3,5 do 5,2 mm. Osobniki dorosłe strąkowca bobowego są zwykle nieco mniejsze i długość ich ciała zawiera się w przedziale 4,0–4,5 mm. Na pokrywach i przedpleczu znajduje się charakterystyczny rysunek złożony ze szczecin koloru białego, czarnego i brązowego. U strąkowca grochowego wzór ten jest wyraźniejszy. Przedplecze chrząszczy jest szerokie, z małym ząbkiem po obu stronach. Ząbki te u strąkowca grochowego są masywne i ostro zakończone, leżą wyraźnie przed środkiem długości przedplecza. Strąkowiec bobowy ma te ząbki mniejsze i położone w środku długości boku przedplecza. Pokrywy u obu gatunków nie przykrywają całego odwłoka, pozostawiając widoczne pygidium. U strąkowca grochowego znajduje się na nim wyraźniejszy wzór w kształcie krzyża złożony z białych szczecin. Jaja mają około 1 mm długości, posiadają wydłużony kształt i są barwy od białej do żółtej, niekiedy z pomarańczowym odcieniem, larwy obu gatunków dorastają do około 5 mm długości i są koloru białego lub żółtawego. Mają krępe, segmentowane i łukowato wygięte ciało. Posiadają 3 pary, krótkich nóg.

Zdjęcia uszkodzeń

Sygnalizacja

Terminy zabiegów ochronnych

Terminy zabiegów ochronnych ustala się w oparciu o obserwacje polowe. W okresie przed kwitnieniem, kwitnienia oraz zawiązywania pierwszych strąków należy prowadzić okresowe obserwacje roślin i liczyć zaobserwowane chrząszcze strąkowców. Wynik należy przeliczyć na 1 m² powierzchni uprawy.

Próg ekonomicznej szkodliwości

Próg szkodliwości dla strąkowca grochowego oraz strąkowca bobowego to 2 chrząszcze na 1 m² w okresie formowania się strąków. Po stwierdzeniu tej, lub większej liczebności szkodnika należy wykonać zabieg zwalczania insektycydami nalistnymi.

Ocena szkodliwości

W przypadku grochu, bobu i bobiku uprawianego na suche ziarno, do oceny stopnia zasiedlenia nasion najlepiej wykorzystać metodę hodowli. Należy pobrać ok. 250 gramów nasion i umieścić je w słoju przykrytym materiałem o drobnych oczkach. Słój należy umieścić w temperaturze pokojowej lub nieco wyższej i przetrzymać do czasu wygryzienia się chrząszczy z nasion. Opuszczone przez chrząszcze nasiona oraz te z widocznymi okienkami należy oddzielić od zdrowych i zważyć. Następnie wynik należy odnieść do masy całej próbki i wyrazić w formie procentowej. Sposób określenia ziarna niedojrzałego wymaga więcej pracy, jednak jego wynik uzyskać można znacznie szybciej. W tym celu należy pobrać z pola około 100 strąków, po 25 z różnych miejsc pola. Po wyłuskaniu, nasiona należy rozciąć przy użyciu ostrego noża lub skalpela i stwierdzić czy wewnątrz znajduje się larwa strąkowca. Następnie należy obliczyć udział procentowy zasiedlonych nasion w stosunku do wszystkich przeanalizowanych.

Ocena stopnia uszkodzenia:

• słaby – do 2% nasion zasiedlonych,
• średni 2–5% nasion zasiedlonych,
• silny powyżej 5% nasion zasiedlonych.

Zalecenia

Duża część strąkowców (szczególnie imago strąkowca grochowego) trafia do magazynów wraz z plonami i opuszcza nasiona wiosną. Chrząszcze mogą przebywać wtedy na parapetach okiennych.
Należy uniemożliwić wydostanie się owadów na zewnątrz, gdyż przelatują one wówczas na plantacje i zasiedlają rośliny na polu. W tym celu ważne jest utrzymanie szczelności magazynów.

Materiał siewny nie może być zasiedlony przez strąkowce, gdyż po siewie opuszczą one nasiona a w późniejszej fazie wzrostu roślin zasiedlą formujące się strąki. Ważne jest niszczenie resztek pożniwnych, w których może zimować część populacji strąkowców.

Straty spowodowane żerowaniem strąkowców można ograniczyć stosując możliwie wczesny siew oraz odpowiedni dobór odmian.

W celu sprawdzenia substancji aktywnych, które można stosować oraz zapoznać się z listą dostępnych produktów, zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki środków ochrony roślin:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie