Przejdź do sekcji
Linki do serwisów
Technika ochrony roślin
Stan prawny i merytoryczny: sierpień 2026 r.
Technika ochrony roślin
Skuteczność zabiegów ochrony roślin zależy nie tylko od właściwego doboru środka ochrony roślin i terminu wykonania zabiegu, ale również od stanu technicznego sprzętu oraz zastosowanej technologii oprysku. Nowoczesna technika ochrony roślin ma na celu zapewnienie wysokiej skuteczności zabiegów przy jednoczesnym ograniczaniu ryzyka dla zdrowia ludzi, organizmów niebędących celem zwalczania oraz środowiska.
Niewłaściwie przygotowany lub niesprawny technicznie opryskiwacz może prowadzić do nierównomiernego naniesienia cieczy użytkowej, przedawkowania środka ochrony roślin, wzrostu kosztów zabiegu oraz zwiększenia ryzyka skażenia środowiska.
Obowiązkowe badania sprawności technicznej sprzętu
W Polsce profesjonalnie użytkowany sprzęt przeznaczony do stosowania środków ochrony roślin podlega obowiązkowym badaniom sprawności technicznej wykonywanym przez jednostki upoważnione i nadzorowane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN). Badania mają na celu potwierdzenie, że sprzęt spełnia wymagania techniczne umożliwiające bezpieczne i skuteczne wykonywanie zabiegów.
Obowiązkowym badaniom podlegają między innymi:
• opryskiwacze ciągnikowe i samobieżne polowe,
• opryskiwacze ciągnikowe i samobieżne sadownicze,
• instalacje do oprysku i zamgławiania stosowane w szklarniach i tunelach foliowych,
• zaprawiarki do nasion (z wyłączeniem przemysłowych),
• sprzęt do aplikacji środków ochrony roślin w formie granulatu,
• sprzęt montowany na pojazdach kolejowych,
• sprzęt agrolotniczy,
• pozostały sprzęt przeznaczony do stosowania środków ochrony roślin w formie oprysku o pojemności zbiornika przekraczającej 30 litrów.
Obowiązkowi badania nie podlegają opryskiwacze ręczne i plecakowe.
Pierwsze badanie należy przeprowadzić nie później niż po upływie 5 lat od dnia zakupu sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin. Kolejne badania należy powtarzać co:
• 3 lata – w przypadku opryskiwaczy ciągnikowych i samobieżnych polowych lub sadowniczych oraz sprzętu do stosowania środków ochrony roślin montowanego na pojazdach kolejowych,
• 5 lat – w przypadku pozostałych typów sprzętu.
Niezależnie od terminów badań okresowych użytkownik ma obowiązek stosować wyłącznie sprzęt sprawny technicznie i prawidłowo skalibrowany.
Kalibracja opryskiwacza
Kalibracja jest jednym z najważniejszych elementów przygotowania do zabiegu. Pozwala na określenie rzeczywistej dawki cieczy użytkowej aplikowanej na powierzchnię uprawy oraz zapewnia równomierne pokrycie chronionej rośliny.
Podczas kalibracji należy zwrócić szczególną uwagę na:
• wydajność rozpylaczy,
• równomierność rozkładu cieczy,
• ciśnienie robocze,
• prędkość jazdy,
• wysokość belki polowej,
• konfigurację opryskiwaczy sadowniczych.
Zużyte lub uszkodzone rozpylacze powinny być niezwłocznie wymieniane, ponieważ nawet niewielkie odchylenia wydatku mogą znacząco wpływać na skuteczność zabiegu.
Ograniczanie znoszenia cieczy użytkowej
Jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej ochrony roślin jest ograniczanie znoszenia cieczy użytkowej poza obszar zabiegu. Pozwala to zwiększyć skuteczność zabiegu i zmniejszyć ryzyko niezamierzonego oddziaływania na środowisko.
Do najczęściej stosowanych rozwiązań należą:
• rozpylacze eżektorowe i antyznoszeniowe,
• odpowiedni dobór ciśnienia roboczego,
• utrzymywanie zalecanej wysokości belki opryskowej,
• automatyczne systemy stabilizacji belki,
• przestrzeganie stref buforowych,
• wykonywanie zabiegów przy odpowiednich warunkach pogodowych,
• technologie wspomagające ograniczanie znoszenia w sadach.
Coraz większe znaczenie mają również systemy automatycznego wyłączania sekcji oraz indywidualnego sterowania rozpylaczami, które ograniczają nakładanie się cieczy użytkowej.
Rolnictwo precyzyjne w ochronie roślin
Nowoczesne opryskiwacze coraz częściej wykorzystują rozwiązania z zakresu rolnictwa precyzyjnego. Dzięki systemom pozycjonowania satelitarnego możliwe jest dokładniejsze wykonywanie zabiegów oraz ograniczanie strat środków ochrony roślin.
W praktyce wykorzystywane są między innymi:
• systemy GPS i RTK,
• automatyczne prowadzenie pojazdów,
• automatyczne sterowanie sekcjami opryskiwacza,
• dokumentowanie zabiegów w systemach cyfrowych,
• mapy aplikacyjne,
• zmienne dawkowanie środków ochrony roślin (VRA).
Rozwiązania te pozwalają lepiej dostosować zabieg do rzeczywistych potrzeb plantacji i ograniczyć zużycie środków ochrony roślin.
Systemy PWM
Coraz więcej nowoczesnych opryskiwaczy wyposażonych jest w systemy PWM (Pulse Width Modulation), umożliwiające elektroniczne sterowanie rozpylaczami.
Technologia ta pozwala utrzymywać optymalną wielkość kropli przy zmianach prędkości jazdy oraz zapewnia dokładniejsze dawkowanie cieczy użytkowej. Dzięki temu możliwe jest skuteczniejsze wykonywanie zabiegów przy ograniczeniu ryzyka znoszenia.
Czujniki, kamery i rozwiązania oparte na danych
Dynamicznie rozwijają się technologie wykorzystujące:
• czujniki optyczne,
• kamery monitorujące rośliny i chwasty,
• analizę obrazu,
• algorytmy wspomagające podejmowanie decyzji.
Systemy te umożliwiają lokalizację miejsc wymagających zabiegu oraz wspierają rozwój oprysków punktowych, które pozwalają ograniczyć ilość stosowanych środków ochrony roślin.
BSP w ochronie roślin
Coraz większą rolę w monitorowaniu upraw oraz wykonywaniu zabiegów ochrony roślin odgrywają bezzałogowe statki powietrzne (BSP). Technologia ta stanowi jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów rolnictwa precyzyjnego i wpisuje się w założenia rolnictwa 4.0 oraz 5.0, opartych na wykorzystaniu danych, automatyzacji i precyzyjnej aplikacji środków produkcji.
BSP wykorzystywane są przede wszystkim do:
• oceny stanu plantacji,
• monitorowania występowania agrofagów,
• tworzenia map zmienności pól,
• identyfikacji obszarów wymagających interwencji,
• wspomagania podejmowania decyzji o wykonaniu zabiegu,
• dokumentowania i oceny skuteczności działań ochronnych.
BSP są również wykorzystywane przez instytucje odpowiedzialne za nadzór nad zdrowiem roślin i ocenę plantacji, wspierając działania monitoringowe, diagnostyczne i kontrolne.
W ostatnich latach obserwowany jest również dynamiczny rozwój zastosowań BSP do wykonywania zabiegów ochrony roślin oraz aplikacji nawozów. W odpowiedzi na rosnące zainteresowanie producentów rolnych i firm usługowych Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podjęło działania legislacyjne mające na celu dostosowanie przepisów do możliwości współczesnych systemów bezzałogowych.
Badania naukowe wspierające rozwój BSP
Podstawę projektowanych zmian przepisów stanowią wyniki badań prowadzonych w latach 2024–2025 ze środków dotacji celowej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez:
• Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy,
• Instytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy,
• Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy.
Wyniki tych prac stanowiły podstawę opracowania propozycji zmian prawnych mających umożliwić szersze i bardziej efektywne wykorzystanie BSP w rolnictwie, przy jednoczesnym zachowaniu wymagań dotyczących bezpieczeństwa ludzi i środowiska.
Kierunek zmian legislacyjnych
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzi obecnie działania mające na celu uproszczenie zasad wykonywania zabiegów ochrony roślin przy wykorzystaniu BSP. Wśród projektowanych rozwiązań znajdują się między innymi:
• dostosowanie wymagań dotyczących stref buforowych od cieków i zbiorników wodnych, dróg oraz terenów nierolniczych,
• rezygnacja z niektórych ograniczeń dotyczących minimalnej powierzchni wykonywania zabiegów,
• ograniczenie wybranych obowiązków związanych z informowaniem o planowanych zabiegach,
• dostosowanie wymagań technicznych i organizacyjnych do specyfiki pracy BSP.
Równolegle prowadzone są prace nad zmianą przepisów ustawowych. Wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów obejmuje projekt ustawy o zmianie ustawy o nawozach i nawożeniu oraz ustawy o środkach ochrony roślin (nr UD394), którego celem jest usunięcie barier prawnych i administracyjnych ograniczających wykorzystanie BSP do nawożenia oraz ochrony roślin. Projekt zakłada dostosowanie obowiązujących regulacji do postępu technologicznego oraz specyfiki wykonywania zabiegów przy użyciu nowoczesnych systemów bezzałogowych. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2026 r.
Aktualny stan prawny
Obecnie obowiązujące przepisy w znacznym stopniu ograniczają możliwość wykorzystania BSP do stosowania środków ochrony roślin oraz nawozów. Pomimo prowadzonych prac legislacyjnych wykonywanie zabiegów przy wykorzystaniu BSP powinno odbywać się zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami dotyczącymi środków ochrony roślin oraz regulacjami lotniczymi odnoszącymi się do eksploatacji bezzałogowych statków powietrznych. Przed wykonaniem zabiegu należy każdorazowo zweryfikować obowiązujący stan prawny oraz warunki stosowania środka ochrony roślin określone w jego etykiecie.
Perspektywy rozwoju
Rozwój BSP może w najbliższych latach znacząco wpłynąć na technikę ochrony roślin, szczególnie w zakresie:
• zabiegów punktowych i zmiennodawkowych,
• ochrony sadów oraz plantacji specjalistycznych,
• monitoringu agrofagów,
• aplikacji środków ochrony roślin na terenach trudno dostępnych,
• integracji z systemami cyfrowego wspomagania decyzji oraz rolnictwa precyzyjnego.
Badania prowadzone przez jednostki naukowe oraz działania legislacyjne MRiRW wskazują, że BSP będą odgrywały coraz większą rolę w nowoczesnej i zrównoważonej ochronie roślin.
Materiały edukacyjne i narzędzia wspomagające
Użytkownicy sprzętu do stosowania środków ochrony roślin mogą korzystać z materiałów edukacyjnych, instrukcji, poradników oraz narzędzi wspomagających udostępnianych w ramach Platformy Sygnalizacji Agrofagów. Obejmują one między innymi zagadnienia związane z badaniami sprawności technicznej sprzętu, kalibracją opryskiwaczy, ograniczaniem znoszenia cieczy użytkowej oraz wykorzystaniem nowoczesnych technologii w ochronie roślin.
Integrowana ochrona roślin a technika oprysku
Nowoczesna technika ochrony roślin stanowi ważny element integrowanej ochrony roślin. Właściwy dobór technologii aplikacji środków ochrony roślin powinien być elementem procesu podejmowania decyzji w integrowanej ochronie roślin, obok monitorowania agrofagów, progów zagrożenia oraz wykorzystania metod niechemicznych.
Stosowanie nowoczesnych technologii aplikacji, regularna kontrola stanu technicznego sprzętu oraz przestrzeganie zasad dobrej praktyki ochrony roślin są podstawą bezpiecznego i efektywnego prowadzenia zabiegów ochronnych.
