Platforma Sygnalizacji Agrofagów - Online Pest Warning System

ŚMIETKI GLEBOWE

Cykl biologiczny

Zimują poczwarki w glebie, dorosłe osobniki pierwszego pokolenia pojawiają się od drugiej połowy kwietnia. Imago odżywia się pyłkiem i nektarem kwiatów, po okresie wiosennego żerowania dochodzi do kopulacji i składania jaj przez samice. Jaja składane są do gleby w niewielkich złożach, a moment ten zwykle zbiega się fenologicznie z początkiem kwitnienia trybuły leśnej (Anthriscus sylvestris (L.)). Dorosłe osobniki żyją relatywnie krótko (ok. 2 tygodni), płodność samic wynosi ok. 150 jaj. Liczba pokoleń jest zależna od gatunku; w sprzyjających warunkach w ciągu roku pojawiają się 3–4 pokolenia. Optymalna temperatura dla rozwoju larw to 15–25˚C i wilgotność 80–100%. Ponieważ wymienione wyżej gatunki śmietek są często mylone, w literaturze można znaleźć rozbieżne dane dotyczące biologii śmietek z rodzaju Delia. Dorosłe owady są aktywne przy sprzyjających warunkach do późnej jesieni.

Opis gatunków

W Polsce w uprawach rzepaku i innych roślin kapustowatych pospolicie występują trzy gatunki śmietek tzw. „glebowych”: śmietka kapuściana ‑ Delia radicum (występuje wyłącznie na roślinach kapustowatych), śmietka glebowa ‑ D. platura oraz śmietka kiełkówka ‑ D. florilega ‑ które uważane są za gatunki polifagiczne, zagrażające również innym uprawom. Odróżnienie od siebie postaci dorosłych oraz larw poszczególnych gatunków śmietkowatych wymaga specjalistycznej wiedzy i sprzętu, jednak ze względu na duże podobieństwo w biologii i szkodliwości powyższych gatunków, w praktyce nie jest konieczne.

Muchówki mają ciało długości ok. 5–7 mm. Podstawowy kolor jest czarno-szary z intensywnym szarym nalotem. Całe ciało pokryte jest ciemnymi szczecinkami. Dorosłe owady mają wykształconą jedną parę błoniastych skrzydeł, długie nogi, pokryte szczecinami, których kształt i układ jest istotny przy diagnostyce gatunków. Głowa wyraźna, owalna, z dużymi oczami. U samic są one rozdzielone szerokim czołem, natomiast u samców stykają się nad czółkami, samice są też z reguły nieco większe od samców i mają wyraźnie szerszy i ostrzej zakończony odwłok. Jaja są białe, podłużne (cygarowate), długości około 1 mm. Larwy, długości 8–10 mm, są barwy kremowo-białej. Są to larwy typu „czerw” ‑ beznogie (apodialne), bez wyraźnie wykształconej puszki głowowej (acefaliczne), kształtu klinowatego. W odcinku głowowym posiadają dwa czarne haki gębowe, następnie rozszerzają się w kierunku końca ciała na którym wyraźnie wyeksponowane są owalne, parzyste przetchlinki. Poczwarka zabezpieczona jest „bobówką”, utworzoną z ostatniej wylinki larwalnej, ma ona długość ok 7 mm, jest obło zakończona z obu stron, barwy brązowej, na jej powierzchni wyraźnie zaznacza się segmentacja.

Opis uszkodzeń

Szkody wyrządzane są wyłącznie przez stadia larwalne, które żerują na częściach podziemnych roślin. Początkowo objadają mniejsze korzenie, następnie wgryzają się w korzeń główny, zwykle drążąc korytarze w jego części powierzchniowej. Larwy mogą także wgryzać się do wnętrza korzenia i szyi korzeniowej, drążąc w nich korytarze. Silnie uszkodzone systemy korzeniowe pozbawione są większości korzeni bocznych, a na korzeniu głównym widać blizny po żerowaniu larw i obumierającą tkankę. Uszkodzenia sprzyjają wnikaniu chorób grzybowych i bakteryjnych, powodujących zagniwanie korzeni. Uszkodzenie korzeni utrudnia pobieranie wody i substancji pokarmowych, rośliny stają się bardziej podatnie na suszę i stres wodny. Zaatakowane rośliny wolniej rosną, a przy silnym porażeniu mogą całkowicie zamierać, szczególnie dotyczy to młodych roślin. Zasiewy rzepaku ozimego silnie uszkodzone jesienią stają się podatne na przemarzanie i często wylegają.

Sygnalizacja

Terminy zabiegów ochronnych

Do monitorowania nalotu muchówek używa się „żółtych naczyń”, zarówno w okresie jesiennym, jak i wiosną na rzepaku jarym. Naczynia powinny być umieszczone ok. 20 m od brzegu pola, przed spodziewanym pojawem szkodnika. Początkowo naczynia wystarczy kontrolować dwa razy w tygodniu, po stwierdzeniu pierwszej śmietki, kontrole należy wykonywać codziennie, a odłowione owady usuwać z naczynia. W okresie licznego nalotu muchówek na rzepaku jarym opryski stosuje się w fazie rozwoju liści (BBCH 14–19), a na rzepaku ozimym jesienią, po wschodach.

W przypadku śmietki kapuścianej, dla precyzyjnego ustalenia terminu zabiegu można wykorzystać pułapkę zapachową wyposażoną w atraktant zwabiający zapłonione samice. Są to pułapki w formie żółtego walca, z umieszczonym wewnątrz wabikiem zapachowym. Stosuje się dwie pułapki na jedną plantację niezależnie od jej powierzchni. Pułapki umieszcza się na polu w okresie, kiedy rośliny znajdują się w fazie kilku liści.

Progi ekonomicznej szkodliwości

Dla wszystkich opisanych wyżej gatunków, za próg szkodliwości przyjmuje się stwierdzenie w ciągu 3 kolejnych dni po jednej muchówce w żółtym naczyniu. W przypadku wykorzystania pułapki zapachowej na śmietkę kapuścianą progiem zagrożenia jest odłowienie minimum 2 samic dziennie, w okresie 2 kolejnych dni (średnia z 2 pułapek).

Ocena szkód

Na rzepaku ozimym kontrolę przeprowadzamy jesienią, w fazie rozwojowej kilku liści (BBCH 19), na rzepaku jarym w fazie rozwoju liści (BBCH 14–19). Do analizy pobiera się po 10 roślin z różnych części pola, w zależności od jego wielkości w sumie od 100 do 150 roślin. Przy większych plantacjach dodaje się dodatkowy punkt na każdy hektar. Ocenie poddaje się uszkodzenie systemu korzeniowego i oblicza procent roślin uszkodzonych przez larwy śmietkowatych.

Zalecenia

Śmietkowate mają w środowisku liczną grupę wrogów naturalnych, do których należy wiele gatunków drapieżnych owadów i pajęczaków. Dlatego też dbałość o środowisko i jego różnorodność biologiczną w otoczeniu upraw pomaga ograniczać liczebność śmietek.

Ważne również są zabiegi agrotechniczne (podorywka, głęboka orka jesienna) niszczące stadia zimujące (poczwarki w bobówkach), orka gwarantuje również dokładne przeorywanie resztek pożniwnych oraz obornika jeżeli jest stosowany jeszcze przed nastaniem zimy. W miarę możliwości należy stosować izolację przestrzenną od upraw roślin o obfitym i długim kwitnieniu, które przyciągają dorosłe owady. Zalecane jest równoległe niszczenie chwastów z rodziny kapustowatych.

Ochrona chemiczna polega na stosowaniu zapraw nasiennych oraz opryskiwaniu plantacji. Zabiegi ochronne wykonujemy od 3 do 6 dni po pojawie samic na plantacji i składaniu jaj. W zależności od potrzeby zabieg powtarzamy.

Do ochrony rzepaków obecnie zarejestrowanych jest kilkanaście preparatów oraz zapraw nasiennych opartych na cypermetrynie, deltametrynie, acetamiprydzie z lambda-cyhalotryną, flupyradifuronie oraz cyjanotraniliprolu.

W celu sprawdzenia substancji aktywnych, które można stosować oraz zapoznać się z listą dostępnych produktów, zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki środków ochrony roślin:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie